سؤال:

شخصی جهت ناهار عزاداران روز عاشورا گوسفندی نذر کرده تا به هیئت مسجد محل تحویل و در آشپزخانه این مسجد طبخ شود آیا مجاز به تغییر تاریخ آن می باشد؟ اگر مسئولین هیئت بگویند امروز کافی است شما جهت ناهار اربعین آن را بیاور تکلیف نذر روز عاشورا چیست؟

جواب:

چنانچه صیغه نذر خوانده شده است و مقیّد به پختن در روز عاشورا و در مسجد محل بوده است، تغییر تاریخ آن جایز نیست و در صورت عدم امکان آن وجوب وفا ساقط می‌شود. اگر به نحو تعدد مطلوب باشد که در آن مسجد یا مسجد دیگر و در روز عاشورا یا مناسبت حسینی دیگری برای عزاداری امام حسین طبخ شود در صورت عدم نیاز آن هیئت در هیئت‌های دیگر یا در مناسبت اربعین استفاده شود و چنانچه صیغه نذر جاری نکرده باشد عمل به آن واجب نیست.


سؤال: هیئت‌امنای مسجدی طی 2 سال گذشته مانع سنج و تبل و زنجیرزنی عزاداران حسینی نموده و این در حالی است که قانونا این عزاداری مورد تأییدمی باشد؛ و این کار ایشان سبب ترک گروه بسیاری از مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان از عزای مولایمان حسین (ع) شده به صورتی که از آن هیئت بزرگ گروهکی باقی مانده‌اند؛ و کار خود را درست بلکه نیک می‌دانند. شکایات ما و همسایگان به ایشان رسید. نپذیرفتند. اکنون که ماه خون نزدیک است از شما مراجع بزرگ می‌خواهیم راهنمایی کنید ایشان و ما را. شاید بفهمیم.

جواب:

عزاداری سید الشهداء (ع) نباید تعطیل یا کم رونق شود و مخصوصاً جوانان و نوجوانان باید جذب شوند. ولی کارهایى که خلاف شأن عزادارى است نباید انجام گیرد.


سؤال:

بیرون رفتن صدای مسجد هم موقع اذان و هم موقع غیر اذان از قبیل مجلس ترحیم، مجلس عزاداری سیدالشهداء و سایر معصومین (ع)، مجلس شب قدر، سخنرانی واعظ و... که بعضاً موجب اذیت و اعتراض همسایگان مسجد می‌شود چه حکمی دارد؟ 2. تعلل در عزاداری سید الشهداء با مشغول شدن به جمع‌آوری پول و مخارج مسجد که بعضاً تا ساعت 11 الی 12 شب طول می‌کشد و صدای آن‌هم بیرون می‌رود چه حکمی دارد؟

جواب:

اذیت کردن مؤمنین به هر نحوه که باشد جایز نیست و باید صداى بلندگو به مقدارى باشد که موجب اذیت و اعتراض همسایگان مسجد نشود. 2 بهتر است برنامه‌ریزی به صورتى باشد که عزادارى حضرت سید الشهداء (ع) در بهترین وقت ممکن صورت بگیرد.


سؤال:

در صورتی که وصیت کننده برای ثلث مال خود میزانی را معین نموده مثلاً چند سال نماز و روزه استیجاری و مبلغی را برای چند سال عزاداری حقه سید الشهداء (ع) و غیره طبق دستور العمل موصی توسط وصی عمل شود آنچه اضافه می‌گردد پس از انجام کامل دستور موصی آیا وصی می‌تواند مازاد بر وصیت از ثلث را بین ورثه تقسیم نماید. مستدعی است حکم شریعت حقه‌ی سید المرسلین (ص) را بیان فرمایید.

جواب:

در صورتی که وصیت کننده میزان معینی را جهت نماز و روزه استیجاری و عزاداری سید الشهدا (ع) معین نموده است، نه بیشتر از آن، پس از انجام موارد مذکور چنانچه مبلغی اضافه بیاید طبق سهم الارث بین ورثه تقسیم می‌شود؛ اما اگر آن میزان را به این جهت ذکر کرده است که ثلث را در کمتر از آن صرف نکنند کل ثلث را بایستی در آن موارد مصرف کنند.


سؤال:

پدری در سال 1357 زمینی از اموالش را در حدود 70 متر به دخترش واگذار و در اختیار و تصرف او قرار می‌دهد ولی به‌شرط آنکه از ارث او کم شود. در سال 1370 نیز در وصیت‌نامه خود تأکید می‌کند که آن قطعه زمین مذکور را به دخترش داده ولی به‌شرط آنکه از ارث او به قیمت روز کم شود. همچنین در آن وصیت‌نامه ذکر شده که ثلث اموال باید خرج عزاداری امام حسین (ع) و رد مظالم بشود. حال در اینجا این سؤال مطرح است که اساساً این شرط صحیح است؟ آیا از ارث دختر باید کم شود و اگر باید کم شود محاسبه آن چگونه باید باشد. (قیمت زمان واگذاری سال 1357 – قیمت زمان فوت 1375 – زمان تقسیم بخش اول ترکه سال 1385 – قیمت زمان حال حاضر 1393) و اگر شرط باطل است آیا دختر دینی برگردن دارد؟

جواب:

شرط مزبور باطل است و دختر نیز دینی بر گردن ندارد. البته به دلیل بطلان شرط ذکر شده، هبه مذکور در سؤال برای ورثه قابل فسخ است و با فسخ، زمین بخشیده شده به دختر، ترکه می‌شود و همچون سایر اموال پدر، بین ورثه تقسیم می‌گردد.


سؤال:

به تازگى نوعى دیگر از عزادارى باب شده که به آن شور حسینى می‌گویند. در این عزاداراى، عزاداران با سرعت بر سر و سینه می‌زنند، یکى از مداحان به صورتى شبیه غنا نوحه می‌خواند و مداح دیگرى فقط حسین می‌گوید و عزاداران نیز به حرکاتى شبیه حرکات دراویش دست می‌زنند. نظر شما در مورد این افعال چیست؟

جواب:

انجام عملى که موجب هتک شعائر حسینى شود، جایز نیست البته به نظر می‌رسد چیزى که ذکر شد، از این دسته نباشد.


سؤال:

لخت شدن در عزادارى در مکانى مخصوص مردها یا در خیابان و حرم چه صورتى دارد؟

جواب:

براى مردان جایز است.


سؤال:

گریبان چاک کردن و خراشیدن صورت در عزاداری حسینی چه حکمى دارد؟

جواب:

هر دوى این اعمال براى امام حسین ((ع)) جایز است.


سؤال:

به لطف الهى من در یکى از دسته‌های عزاى امام حسین (ع) مشغول به کار هستم و گروه ما به شدت براى اقامه شعائر حسینى به بهترین وجه و نیز براى خوش‌نامی دسته می‌کوشند. لکن بعضى از افراد هستند که بعضى از اعمال ناشایست از ایشان سر می‌زند و در میان مردم به کسانى که به امور دینى التزامى ندارند، شناخته می‌شوند و معمولاً با موهاى تاف زده و چرب اقدام به زنجیرزنى و اقامه عزاى حسینى می‌کنند. در نتیجه مردم می‌گویند: «فلانى از فلان دسته است» و «اینگونه اشخاص، در دسته عزاى حسینى هستند» و... که باعث بدنامى دسته می‌شود. اکنون این است که وظیفه خادم دسته و باقى مردم در قبال این گونه افراد چیست؟ آیا صحیح است که در درجه اول ما فقط مسئول اقامه مراسم عزاى حسینى هستیم و اصلاح این گروه وظیفه ما نیست، با توجه به این نکته که ما نسبت به خوش‌نامی دسته خود تعصب داریم و نمی‌توانیم تحمل کنیم کسى نسبت به دسته اهانت کند؟

جواب:

این افراد را از وارد شدن به دسته منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات خوب و شایسته در پیش گیرید که انشاء الله خداوند هدایتگر است.


سؤال:

حکم برپایى دسته جات و مراسم عزادارى در خیابان‌ها و راه‌های رفت و آمد مردم، همان گونه که ایام محرم در کوچه و خیابان‌ها بسیار اتفاق می‌افتد و راه مردم را می‌بندند چیست؟ با توجه به اینکه می‌دانیم که قطع راه مردم، قطعاً حرام است.

جواب:

برپایى این دسته جات جایز است.

 


سؤال:

آیا خون دادن تبرّعى از شعائر حسینى است؟

جواب:

اگر دلالت کند که به خاطر امام حسین (ص) انجام شده، از شعائر می‌شود.


سؤال:

در بحرین رسم است که مجالس حسینى بیشتر اوقات هنگام شب برپا می‌شود نه عصر، لکن در روستاى ما این مراسم هم عصرگاه و هم شبانه برپا می‌شود. چون معمولاً به خاطر روزه و نیز کوتاهى روز، عصرها مجالس شرکت کننده کمى دارد، می‌خواهیم مراسم عصر را تعطیل و تنها مراسم شبانه را برگزار کنیم، آیا این عمل اشکال شرعى ندارد؟

جواب:

اگر به‌واسطه نذر یا مانند آن واجب نشده باشد، محذور شرعى ندارد.


سوال:

در هر سال به مناسبت عاشوراى حسینى مجلس بزرگداشتى براى امام حسین (ع) برگزار می‌شود که شامل سخنرانى یکى از علما و نمایش وقایع مختلف نهضت حسینى است. همچنین بعضى از شعرا از داخل و خارج کشور براى خواندن قصایدى با موضوع امام حسین ((ع)) و نهضت مبارک ایشان دعوت می‌شوند و عده زیادى از مؤمنین در این مجلس شرکت می‌کنند. سؤال این است: آیا جایز است از سهم امام زمان (عج) براى تأمین مقدارى از مخارج این مجلس استفاده کرد؟ آیا استفاده از سهم امام براى تهیه غذا براى حاضران اشکال دارد؟

جواب:

با اجازه از حاکم شرع جایز است.


سؤال:

اگر نمازگزار براى مصائب امام حسین ((ع)) در نماز گریه کند و گریه او جنبه اخروى نداشته باشد بلکه صرفاً براى جنبه انسانى باشد آیا نماز او صحیح است یا نه؟

جواب:

گریه براى مصائب امام حسین ((ع)) به خدا و آخرت باز می‌گردد و مبطل نماز نیست و منافاتى با جنبه انسانى ندارد زیرا ارزش‏هاى اصیل انسانى همان مبادى الهى و دینى هستند و از یکدیگر جدا نیستند.


سؤال:

در محله‌ی باغستان شهرستان اقلید حسینیه‌ای به نام بقیه الله الاعظم واقع شده است که از سال 1333 شروع به فعالیت نموده است و تمام هزینه‌های آن شامل ساخت و ساز و هزینه‌های جاری و خرید کلیه اسباب و لوازم برپایی مجالس عزا و شادی اهل‌بیت توسط کمک‌ها و نذورات مردمی پرداخت گردیده است بدون اینکه افراد کمک کننده در زمان اهدای کمک و نذورات اسمی از وقف برده باشند و یا مدرکی در زمینه اثبات انگیزه برای وقف موجود باشد. اکنون پس از گذشت سال‌ها هیات امنای حسینیه درصددند از جانب خودشان برای اسباب و وسایل حسینیه از قبیل لباس و ابزار آلات تعزیه و دستگاه‌های صوتی و غیره صیغه وقف جاری نمایند خواهشمند است در خصوص اینکه آیا هیات امنا مجاز به انجام چنین عملی هستند ما را راهنمایی فرموده و در خصوص صلاحیت هیات امنا در انجام این عمل نظر خود را مرقوم فرمایید.

 جواب:

در مفروض سؤال اسباب و وسایل حسینیه وقف بوده و می‌باشند و دیگر نیازی به اجرای صیغه وقف نیست.


سؤال:

کف زدن همراه با مداحی ائمه ((ع)) بنا بر آنچه مرسوم است فی‌نفسه چه حکمی دارد؟ آیا در مساجد و حسینیه‌ها حکم فرقی می‌کند؟

 جواب:

جایز است.

 


سؤال:

مداح بزرگواری به مدت حدوداً 35 سال در ماه محرم الحرام همه ساله در یک مسجد مشغول به مدح و روضه خوانی و خواندن اشعار سینه زنی و زنجیر زنی بوده و اکنون به پیرغلامی اهل‌بیت (ع) نائل‌آمده‌اند و دیگر توانایی آنچه را که یک مداح باید و شاید داشته باشد را ندارند، لذا برخی از اهالی و هیأت امنای محترم آن مسجد معترض بوده و خواستار آوردن مداح دیگری هستند، علی هذا هیأت امنای محترم با مشورت برخی اهالی قصد آن را دارند که به پاس خدمات ارزشمند این مادح گرانقدر در طول حدود 35 سال، ایشان را بازنشست و سالانه مبلغ چهار میلیون ریال معادل چهارصد هزار تومان از پول جمع‌آوری شده از اهالی برای خرج مسجد به ایشان پرداخت نمایند. لازم به ذکر است که از همین پول جمع‌آوری شده هزینه‌های مسجد از قبیل حق الزحمه واعظ و ذاکر و... پرداخت می‌شود. 1. آیا بازنشست کردن چنین فردی که سال‌ها ذاکری اهل‌بیت (ع) را کرده و درآمد آن چنانی هم ندارد جایز است؟ 2. آیا از نظر شرعی می توان از پول جمع‌آوری شده به ایشان در حالی که بازنشست شده و مداحی نمی‌کنند پرداخت کرد؟ نظر کلی خود را در این مورد بیان فرمایید.

جواب:

1(اگر مخالفت با قوانین بیمه نداشته باشد بازنشست کردن ایشان جایز است. 2) اگر اهالی که خرج مسجد را می‌دهند به این امر رضایت داشته باشند و اجازه تصرف در هر موردی که مصلحت می‌دانید به شما داده باشند می توان از پول جمع‌آوری شده به ایشان پرداخت کرد.


سؤال:

چندی است که در روستای نهرخلج از توابع فریدن در اصفهان با حضور یک روحانی و طرح افکار و عقایدی مبنی بر عدم طبل زدن در عزای ابی عبدالله و حرام بودن زدن طبل خصوصاً در مساجد این سؤال برای جوانان و اهالی روستا ایجاد شده که تا این چند سال حتما مرتکب حرام و معصیت می‌شدند ضمن اینکه ما اهالی روستا از متدینین و دوستداران اهل‌بیت (ع) هستیم اکنون برای من شبهه شده و اگر نظر حضرت‌عالی بر حرام بودن طبل و زدن آن در مسجد است بفرمایید تا به درگاه خدا و امام حسین (ع) توبه نماییم.

جواب:

اقامه عزادارى حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) از شعائر دینى محسوب شده و انجام آن به همان طریق سنّتى (استفاده از سنج و طبل) چنانچه موهن نباشد اشکال ندارد.


سؤال:

حکم شبیه خوانى و نیز تصاویر و اشکالى که واقعه کربلا و همچنین عزای اهل‌بیت ((ع)) را به تصویر مى کشد چیست؟

 جواب:

در صورتى که مشتمل بر دروغ یا وهن و تخفیف مقام اهل‌بیت ((ع)) نباشد جایز است.

 


سؤال:

استفاده از اشکال و صورى که در هر زمینه اى براى تجسم واقعه کربلا استفاده می‌شود چیست؟

جواب:

در صورتى که مشتمل بر دروغ یا وهن و تخفیف مقام اهل‌بیت (ع) نباشد جایز است.

 


سؤال:

بیشتر اوقات هنگام نزدیک شدن محرم این شبهه پیش می‌آید که شبیه خوانى عزاى امام حسین (ص) حرام است. منظور از شبیه خوانى این است که کسى یا کسانى خود را شبیه حضرت و اصحاب ایشان در ماه محرم نمایند. لطفاً نظر خود را درباره شبیه خوانى بیان فرمایید؟

جواب:

اگر در این شبیه خوانى دروغ نباشد یا به صورتى نباشد که موجب هتک امام معصوم (ص) یا وهن مذهب شیعه باشد، جایز است.


سؤال:

آیا فتواى مرحوم استاد الفقهاء آیت الله نائینى را درباره جواز و رجحان برپایى شعائر حسینى تأیید می‌فرمایید؟

جواب:

برپائی شعائر حسینی از اهم امور دینی است، مشروط بر اینکه به شیوه‌ای نباشد که مشتمل بر فعل حرام و یا وهن مذهب شود.


سؤال:

هیئت‌امنای مسجدی طی 2 سال گذشته مانع سنج و تبل و زنجیرزنی عزاداران حسینی نموده و این در حالی است که قانونا این عزاداری مورد تأییدمی باشد؛ و این کار ایشان سبب ترک گروه بسیاری از مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان از عزای مولایمان حسین (ع) شده به صورتی که ازان هیئت بزرگ گروهکی باقی مانده‌اند؛ و کارخودرا درست بلکه نیک می‌دانند. شکایات ماوهمسایگان به ایشان رسید. نبذیزفتند. اکنون که ماه خون نزدیک است از شما مراجع بزرگ می‌خواهیم راهنمایی کنید ایشان ومارا. شاید بفهمیم.

جواب:

عزاداری سید الشهداء (ع) نباید تعطیل یا کم رونق شود و مخصوصاً جوانان و نوجوانان باید جذب شوند. ولی کارهایى که خلاف شأن عزادارى است نباید انجام گیرد.


سؤال:

به لطف الهى من در یکى از دسته‌های عزاى امام حسین ((ع)) مشغول به کار هستم و گروه ما به شدت براى اقامه شعائر حسینى به بهترین وجه و نیز براى خوش‌نامی دسته می‌کوشند. لکن بعضى از افراد هستند که بعضى از اعمال ناشایست از ایشان سر می‌زند و در میان مردم به کسانى که به امور دینى التزامى ندارند، شناخته می‌شوند و معمولاً با موهاى تاف زده و چرب اقدام به زنجیرزنى و اقامه عزاى حسینى می‌کنند. در نتیجه مردم می‌گویند: «فلانى از فلان دسته است» و «اینگونه اشخاص، در دسته عزاى حسینى هستند» و... که باعث بدنامى دسته می‌شود. اکنون این است که وظیفه خادم دسته و باقى مردم در قبال این گونه افراد چیست؟ آیا صحیح است که در درجه اول ما فقط مسئول اقامه مراسم عزاى حسینى هستیم و اصلاح این گروه وظیفه ما نیست، با توجه به این نکته که ما نسبت به خوش‌نامی دسته خود تعصب داریم و نمی‌توانیم تحمل کنیم کسى نسبت به دسته اهانت کند؟

جواب:

این افراد را از وارد شدن به دسته منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات خوب و شایسته در پیش گیرید که انشاء الله خداوند هدایتگر است.


سؤال:

1- در زیارت عاشورا صد لعن وارد شده است، این در حالی است که مرحوم علامه عسگری آن را رد کرده است، همچنین در کتاب مصباح المتهجد که نسخه خطی آن در کتابخانه حرم امام رضا (ع) موجود است و نیز در گزیده این کتاب مصباح الصغیر و کامل الزیاره، جمله «اولا ثم الثانی و الثالث و الرابع» ذکر نگردیده است و اخیراً برخی از عاشورا پژوهان به این قسمت ایراد گرفته اند. علاوه بر این متن‌های زیارت عاشورا در کتب مختلف با یکدیگر متفاوت نقل گردیده است، اگر این یک حدیث مشهور و معتبر قدسی باشد، نباید چنین اختلافی در آن باشد. آیا می توان این نتیجه گیری را نمود که زیارت عاشورا مصون از تحریف نبوده است؟ 2- دعای علقمه خود یک دعای مستقلی است یا توأم با زیارت عاشورا است؟

جواب:

1. زیارت عاشورا مندرج در مفاتیح الجنان که از کتاب ارزشمند کامل الزیارات اخذ شده، مشتمل بر هیچ مطلب خلاف مذهب نیست و لعن در قرآن و روایات نسبت به بعضی از طوایف و افراد آمده است و زیارت عاشورایی که از کتاب مزار مشهدی روایت شده، سندش قطعاً صحیح است و لعن وارده در آن از کلام امام معصوم (ع) است و تغییر در برخی از الفاظ زیارت، نشان دهنده کثرت روایت و عمل به آن از طرف اصحاب ائمه (ع) می باشد نه دلیلی بر ضعف زیارت یا تحریف آن. 2. دعای علقمه توأم با زیارت عاشورا می باشد؛ لیکن خواندن مستقل آن نیز اشکال ندارد.